Türkiye’nin Uluslararası Yatırım Pozisyonu Açığı

Uluslararası yatırım pozisyonu(UYP) her ay Merkez Bankası tarafında açıklanan ve ödemeler dengesi istatistikleri başlığı altında yer alan bir veri. Merkez Bankası’nın UYP tanımı; “Bir ekonomideki yerleşik kişilerin yurt dışındaki yerleşik kişiler ile finansal alacakları ve yükümlülüklerin yanında; rezerv varlık olarak tutulan altın şeklindeki finansal varlıklarının belli bir tarihteki stok değerini gösteren ve aylık olarak yayınlanan istatistiki bir tablo.” Yani kısaca UYP bir ülkenin yurt dışından alacaklarıyla, yurt dışına olan borçlarının farkını gösteriyor.

UYP’yi belirleyen en önemli unsur ise cari denge. Orta-uzun vadede cari fazla veren ülkelerin uluslararası yatırım pozisyonu artıda; cari açık veren ülkelerin uluslararası yatırım pozisyonu ekside oluyor. Bekleneceği üzere Japonya, Almanya, Çin gibi ülkelerin UYP’si artıda; Amerika, İspanya, Avustralya, Türkiye gibi ülkelerin UYP’si ise ekside.

Uluslararası Para Fonu(IMF)’nun son verilerine göre(2019’un 2. Çeyreği itibariyle) bazı ülkelerin UYP dengesi;

Amerika: -10 trilyon 555 milyar$

İspanya: -1 trilyon 62 milyar$(1.Çeyrek)

Brezilya: -719 milyar$

Avustralya: -693 milyar$

TÜRKİYE: -343 milyar$

Çin: +2 trilyon 25 milyar$

Almanya: +2 trilyon 554 milyar$

Japonya: +3 trilyon 387 milyar$

Türkiye’nin birkaç gün önce açıklanan 3. çeyrek verilerine göre dış varlıkları 247,5 milyar$; yükümlülükleri 599,1 milyar$; net uluslararası yatırım pozisyonu açığı ise 351,6 milyar$ seviyesinde bulunuyor. Nominal olarak en yüksek değer 2017’nin son çeyreğinde 463 milyar$ olarak gerçekleşmiş. Türkiye’nin yıl sonlarında UYP açığı;

2000: 98,2 milyar$

2005: 174,6 milyar$

2010: 361,4 milyar$

2015: 384,8 milyar$

2019 3.Ç: 351,6 milyar$

Pek çok veride olduğu gibi uluslararası yatırım pozisyonunda da açık ya da fazlanın gayri safi yurt içi hasılaya(GSYH) oranı önemli. Açıklanan en son GSYH verisi 2019’un 2. çeyreği olduğundan bu çeyrekteki UYP açığını(338,5 milyar$) aynı çeyrekteki yıllıklandırılmış GSYH’ya(722 milyar$) bölersek oranın %47 olduğunu görüyoruz. Büyük ekonomiler arasında UYP açığının GSYH’ya oranında Türkiye’den çok daha kötü durumda olan ekonominin İspanya olduğunu görüyoruz.

Uluslararası yatırım pozisyonunda varlık kısmında ülkenin doğrudan dış yatırımları, portföy yatırımları, verdiği krediler ve rezerv varlıkları yer alırken; yükümlülük kısmında ise ülkesine gelen doğrudan dış yatırımlar, portföy yatırımları, aldığı krediler ve SDR tahsisatı yer alıyor. Uluslararası yatırım pozisyonu açığı olan bir ülkenin parasının değer kazanması yerel para cinsinden olan yükümlülüklerinin dolar karşılığını artırdığı için UYP açığı artıyor; aksine parasının değer kaybetmesi UYP açığını azaltıyor.

Uluslararası yatırım pozisyonunda fazlaya geçebilmek için yapılması gereken tek şey var, o da istikrarlı şekilde cari fazla verebilmek. Örneğin Eurostat verisine göre Almanya’nın UYP fazlası 1999 yılında sadece 63 milyar€ iken; 2009 yılında fazlasının 614 milyar€’a; halihazırda ise 2 trilyon Euro’nun üzerine çıktığını görüyoruz.

Almanya’nın dünyanın en fazla UYP fazlası veren 2. ülkesi haline gelmesinin temel sebebi hiç şüphesiz 2002 yılından beri cari fazlasını artırarak devam ettirmesi. 2001 yılında 8 milyar€ cari açık veren ülke 2002 yılında 41 milyar€ cari fazlaya geçmiş ve cari fazlasını istikrarlı şekilde artarak 2018’de 245 milyar Euro’ya çıkarmış. 19 ülkeli Euro bölgesinin UYP açığının ise son 2 senedir istikrarlı şekilde azaldığını ve 1 trilyon 67 milyar Euro’dan 245 milyar Euro’ya gerilediğini vurgulayalım.

Uluslararası yatırım pozisyonu fazlasına sahip olmak dünyadan alacaklı olmak anlamına geliyor. Bunun için de yapılması gereken en önemli şey istikrarlı şekilde cari fazla vermek. Cari fazla vermek ise büyük ölçüde dış ticaret fazlası vermeden geçiyor. Dış ticaret fazlası vermenin yoluysa katma değerli üretim. Türkiye’nin UYP açığını azaltabilmesi ve artıya geçebilmesi için katma değerli üretimini hızla artırması ve bu durumu sürdürmesi gerekiyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir