Merkez Bankası Swapları Artırmaya Devam Ediyor

Merkez Bankaları fiyat istikrarını sağlamak için uygulanan para politikalarından sorumlu kuruluşlar. Temel politika araçları piyasayı uygun maliyetle ve gerekli miktarda fonlamak. Bunun yanında sürdürülebilir ekonomik büyümeyi sağlama, döviz rezervi tutma, zorunlu karşılıklar yoluyla ekonomiyi yönlendirme, para arzının kontrolü, para basma, döviz alım-satımı, swap işlemleri, menkul varlık alımı, kamu kurumlarının döviz ihtiyacını karşılama gibi pek çok işlevleri bulunuyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) da temel amacı fiyat istikrarını sağlamak. Bu amaca yönelik pek çok adım atıyor. Ancak son yıllarda çok farklı politikalar sergilediği ve daha önce denenmemiş pek çok yola başvurduğu görülüyor. Bunların en başında ise swap işlemleri geliyor.

Swap kelimesi değiş-tokuş, takas, karşılıklı değiştirme anlamlarına geliyor. İki tarafın karşılıklı olarak bir varlığı, döviz cinsini veya faizi değiştirmesi mümkün. Merkez Bankası 2017 yılının başında piyasanın döviz ihtiyacını kısa süreli karşılamak için döviz depo ihaleleri gerçekleştirmeye başladı. Bu ihalelerle piyasaya 1 hafta vade ve belirli bir faizle dolar verip karşılığında TL alıyordu. Dolar faizi genellikle Fed politika faizi, TL faizi ise TCMB politika faizi oluyordu.

Merkez Bankası’nın 2017 başından itibaren düzenlediği döviz depo ihaleleri 31 Mart 2019 yerel seçimlerinin öncesine kadar devam etti. Hatırlanırsa yerel seçimlerden önce dış basında TCMB’nin seçim öncesi rezervlerini TL’yi desteklemek için kullandığı iddia edilmişti. Bu duruma gerekçe olarak 1 Mart 2019’da 35 milyar dolar seviyesinde olan net rezervlerin 3 hafta sonra 25,7 milyar dolara inmesini göstermişlerdi.

2019 yılı Şubat ayı sonunda Merkez Bankası’nın swap yönünden fazla pozisyonu 2,5 milyar dolar, açık pozisyonu ise 3,6 milyar dolar seviyesindeydi. Döviz depo ihaleleri ile piyasaya verilen haftalık dövizler, 31 Mart seçimleri öncesinde başlayan rezerv tartışmalarının ardından sonlandırıldı. En son yapılan ihale 22 Mart 2019’da gerçekleştirilmişti ve 1 hafta vadede verilen toplam döviz 2,5 milyar dolardı. Mart sonunda döviz depo ihaleleri ile verilen fazla pozisyon sıfırlandı, açık pozisyonlar 13 milyar dolara yükseldi.

Merkez Bankası’nın swap yoluyla aldığı döviz(açık pozisyon) Mayıs 2019’da 19,4 milyar dolara ulaştı ve yıl sonuna kadar bu seviyeyi aşmadı. Merkez Bankası cari fazla verilen 2019 yılının yaz aylarında swap ile aldığı dövizleri azaltma yoluna gitmedi. Temmuz-Ekim döneminde 11 milyar dolar cari fazla verilmesine rağmen 2019 sonunda TCMB’nin swap yükümlülüğü 18,1 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Koronavirüs salgını nedeniyle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerden yüklü miktarda portföy yatırımı çıkışı gerçekleşiyor. Yabancılar 17 haftadır sahip oldukları tahvil ve hisse senetlerini satarak Türkiye’den çıkıyor. 2020’nin ilk 3 ayında Merkez Bankası’nın swap yükümlülüğü 18,1 milyar dolardan 29,6 milyar dolara kadar yükseldi. 17 Nisan haftasında Merkez Bankası’nın toplam net rezervinin 25,9 milyar dolar olduğunu düşünürsek swaplar haricinde net rezervin eksiye düştüğünü söyleyebiliriz.

Bazı ekonomistler Londra’daki swap kanallarının BDDK kararları sonrasında neredeyse tamamen kapanması nedeniyle bankaların TCMB ile swap yapmasını olumlu olarak değerlendiriyor. Bankalar ellerindeki dövizi TCMB’ye vererek TL alıyor ve piyasa fonlaması bilinen usule ek olarak swap yoluyla da fonlama sağlanmış oluyor. Bu durumun olumsuz yanı ise resmi olarak 2016 yılından beri piyasaya döviz satmayan Merkez Bankası’nın swap yükümlüğü 29,6 milyar dolar çıkmasına rağmen net rezervlerinin gerilemesi.

27 Aralık haftasından beri yabancıların tahvil ve hisse senedi piyasasından net çıkışı 7,9 milyar dolara ulaştı. Yakın dönemde revize edilen ödemeler dengesi istatistiklerine göre Aralık, Ocak ve Şubat aylarında verilen cari açık toplam 5,4 milyar dolar. 2019 sonunda 5,22 olan gösterge dolar kuru 28 Nisan 2020’de 7 liraya kadar yükseldi.

2019 yerel seçimlerinden önce rezerv tartışmaları sonrasında swap yoluyla rezervlerini artırma ve piyasayı fonlama yoluna giden Merkez Bankası turizm gelirlerinin yüksek olduğu ve cari fazla verilen yaz aylarında swap yükümlülüklerini azaltma yoluna gitmedi. Koronavirüs salgını ile Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerden yüklü portföy çıkışı olması ve Türkiye’nin cari fazladan açığa dönmesi uluslar arası rezervlerin azalmasına neden oldu. 2016’dan beri resmi olarak piyasaya döviz satmayan Merkez Bankasının bu süreçte swap yükümlülüğü net rezervlerinin üzerine çıktı. TCMB yetkililerinin swap miktarını azaltma ve 2019 yerel seçimleri öncesindeki seviyeye getirme iradesi henüz görünmüyor. Swapla piyasa fonlaması bakalım ne kadar süre daha devam edecek.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir